Non ngàn tĩnh lặng thoảng màn sương
Một ánh sao khuya đã lạc đường
Cảnh vật im lìm trăng vẫn thức
Mây trời lặng lẽ gió hoài thương
Hồn nhiên chú cuội hòa sông mộng
Bỗng chốc nàng thơ nở nụ hường
Đất mẹ vui buồn ai đã tỏ..!
Non ngàn tĩnh lặng thoảng màn sương.
Đất Mẹ giao mùa tỏa gió sương
Vườn thơ trổ cánh đẹp bao đường
Ngàn hoa rực rỡ trao tình nhớ
Suối nhạc nồng nàn gửi bạn thương
Quý hữu giao hòa duyên mãi thắm
Thi nhân xướng họa cảnh luôn hường
Nàng Xuân vẫy gọi chào Ta đó !
Đất Mẹ giao mùa tỏa gió sương.
Giữa khoảng non ngàn mịt váng sương
Tàn đông vắng lạnh những con đường
Vầng trăng thức dõi trời phiêu bạt
Mảnh ruộng loang chìm quãng nhớ thương
Nhóm lửa phong trần ngâm chuỗi quạnh
Hò câu vọng cổ thoáng môi hường
Buồn vui nhẫn đợi thời xoay chuyển
Giữa khoảng non ngàn mịt váng sương.
Lưng trời vang tiếng nhạn kêu sương
Lữ khách dừng chân lỡ độ đường.
Gió núi âm thầm gây nỗi nhớ
Trăng Ngàn lặng lẽ gợi niềm thương.
Hằng Nga e ấp đôi môi thắm
Ngọc thỏ đê mê cặp má hường.
Để dạ thi nhân càng bối rối
Lưng trời vang tiếng nhạn kêu sương
Một kiếp phiêu bồng trong gió sương
Bon chen cho lắm cũng cùng đường
Đắm chìm khát vọng câu mong nhớ
Mê muội ước mơ chữ luyến thương
Kiếm mãi nào ra hồ mắt biếc
Tìm hoài chẳng thấy nét môi hường
Nhìn quanh tuyết phủ màu hiu quạnh
Một kiếp phiêu bồ̀ng trong gió sương
Một cõi siêu phàm hứng gió sương
Con Hồng, cháu Lạc đã lên đường
Chim kêu, vượn hót vui năm tháng
Vách nứa, lều tranh điểm bóng hường
Sơn Nữ đeo gùi im lặng bước
Tiếng khèn réo rắt nhủ lời thương
Trường Sơn bóng núi luôn sừng sững
Một cõi siêu phàm hứng gió sương .
Đông lạnh chiều mơ đỏng đảnh sương
Có nàng thôn nữ đứng ven đường
Chờ hoa bóng tuyết ôm hoài vọng
Đợi nắng nhân tình gói nhớ thương
Trăng gác đầu non trời tỉnh mịch
Mây mờ đỉnh núi tím buồn vương
Biển hiền sóng quyện ngàn tâm sự
Đông lạnh chiều mơ đỏng đảnh sương
Mái đình tắm mát dưới trăng sương
Lấp lánh sông ngân, bóng hải đường.
Thanh vắng non xuân, hồn lắng đọng
Mơ hồ mây khói, vạc kêu thương.
Lòng nhàn, êm ái rơi hoa quế
Tâm tịnh, mông lung xếp cánh hường.
Dưới đất côn trùng than khóc mãi
Mái đình tắm mát dưới trăng sương.
Non vút cao trời tô thắm sương,
Nở hoa đầy phiến đá quanh đường.
Sơn lưu luyến cảnh nhìn xao xuyến,
Núi vấn vương lòng nghe mến thương.
Thôn bản tươi hồng chen dốc lũng,
Cúc đào thơm đẹp sáng bông hường.
Hồn mơ cảm dịu xuân vàng nắng…
Non vút cao trời tô thắm sương !
Sương thắm tô trời cao vút non,
Nắng vàng xuân dịu cảm mơ hồn.
Hường bông sáng đẹp thơm đào cúc,
Lũng dốc chen hồng tươi bản thôn.
Thương mến nghe lòng vương vấn núi,
Xuyến xao nhìn cảnh luyến lưu sơn.
Đường quanh đá phiến đầy hoa nở…
Sương thắm tô trời cao vút non !
Non ngàn khắp nẻo thắm màu sương
Nắng ấm bừng lên đẹp cảnh đường
Sơn thủy rạng ngời tình trổ mộng
Thế nhân thân mến nghĩa trao thương
Thôn làng khúc nhạc ngời trăng nước
Đất Mẹ vườn xuân rực đóa hường
Hồn nở tứ thi hòa ước vọng…
Non ngàn khắp nẻo thắm màu sương.
Sương màu thắm nẻo khắp ngàn non
Vọng ước hòa thi tứ nở hồn
Hường đóa rực xuân vườn Mẹ đất
Nước trăng ngời nhạc khúc làng thôn
Thương trao nghĩa mến thân nhân thế
Mộng trổ tình ngời rạng thủy sơn
Đường cảnh đẹp lên bừng ấm nắng
Sương màu thắm nẻo khắp ngàn non.
Lối về quê cũ chập chùng sương
Lạc bước thiên di ở cuối đường
Bến đó...dòng sông đôi khúc nhớ
Nơi này...xứ bưởi một trời thương
Ngày đi biển động nhòa mây trắng
Kẻ đợi xuân qua nhạt má hường
Tóc úa dần phai đời lữ thứ
Lối về quê cũ chập chùng sương
Tĩnh lặng êm trời ẩm ướt sương
Sao khuya lấp lánh sáng soi đường
Trăng vàng vành vạnh đêm canh thức
Mây trắng phiêu bồng tối mến thương
Chú Cuội cây đa đầu giấc mộng
Hằng Nga Cung Quảng má môi hường
Mơ màng đôi ngã Cầu Ô Thước
Tĩnh lặng êm trời ẩm ướt sương
Màn đêm nhòa nhạt dưới làn sương
Bóng ánh trăng khuya rãi mặt đường
Nhấp nháy sao trời khơi nổi nhớ
Xạc xào cơn gió cảm lòng thương
Hôm qua lã ngọn vài cành liễu
Tối trước rụng hoa mấy nhánh hường
Tê tái canh chầy thao thức mãi
Phù sinh một kiếp tựa hơi sương
Cúm rúm quê chiều mặc áo sương
Nhìn không một bóng khách qua đường
Mắt cha mẹ mãi trùm lo lắng
Đất ruộng nương hoài ngậm nhớ thương
Đói chẳng chờ xuân vì nụ đẹp
Nghèo đâu đợi hạ bởi mây hường
Mong con về dựng ngôi nhà cũ
Cúm rúm quê chiều mặc áo sương !
Hoàng hôn buông nhẹ chút mờ sương
Thấp thoáng chùa xưa cuối nẻo đường
Lắng điệu kinh cầu mong dạ cảm
Nghe lời kệ nguyện ước lòng thương
Tình quê mộc mạc hồn tươi biếc
Nghĩa xóm chân sơ dạ thắm hường
Cuối bến trăng về soi ngõ trúc
Nụ cười thanh thản vẫy chào sương.
GM.Nguyễn Đình Diệm – 10.01.2019
Thắm nở mai, đào…vọng gió sương
Bầy chim lộng lẫy múa muôn đường
Hồn thơ thả tứ tình - thơ nở
Cánh mộng khơi nguồn suối - mộng thương
Cảnh vật tưng bừng trao sắc thắm
Nàng xuân rộn rã vẻ môi hường
Đàn em hớn hở mừng năm mới
Thắm nở mai, đào…vọng gió sương.
Cùng ai giả biệt buổi chiều sương
Cho kẻ lang thang lạc nẻo đường
Bến cũ, con đò, bao nỗi nhớ
Trường xưa, bè bạn, lắm niềm thương
Bàn tay run rẩy, làn da trắng
Tà áo tung tăng, vệt nắng hường
Kỷ ức chợt về trong chốc lát
Cùng ai giả biệt buổi chiều sương.
Nhìn nhện vo hoài mấy giọt sương
Màn giăng lưới bủa khắp ven đường
Tranh giành do bởi ăn nên tội
Cướp giựt chỉ vì đói quá thương
Nhìn cảnh màn trời xuân thảm đạm
Thấy đời chiếu đất tết thê lương
Muôn loài ngắc ngoải đang quằn quại
Sao cứ vung tơ cấy đoạn trường
Áo len khoác vội tránh hơi sương
Mở cửa xa trông tận cuối đường
Không một bóng người, đêm quạnh quẽ
Chỉ đôi hàng phượng, dáng sầu thương
Nửa đời chờ đợi nhòa mi mọng
Một kiếp ưu tư nhạt má hường
Độc ẩm bên đèn ngồi đợi sáng
Gió tràn hiên vắng đẫm hơi sương.
Đêm về vắng vẽ lạnh hơi sương
Bóng lẽ ai đi khuất dặm đường
Cảnh cũ vẫn còn trông bến nhớ
Tình xưa đã lỡ tiếc bờ thương
Người quê chân chất lòng đơn giản
Thiếu nữ thơ ngây má thắm hường
Tâm tư đã gởi người lữ khách
Đêm về vắng vẽ lạnh hơi sương !
Giong ruổi đêm dài lấm tấm sương
Chiều nay trở lại quán bên đường
Trà thơm chén đượm hồn say đắm
Áo mỏng vai gầy khách cảm thương
Mấy buổi tương tư làn mắt biếc
Bao năm gìn giữ chiếc khăn hường
Đôi lần muốn ngỏ còn e ngại
Giong ruổi đêm dài lấm tấm sương.
Đông đến âm u tựa khói sương,
Lưa thưa sao lạc rớt bên đường.
Hắt hiu gợi nỗi niềm thương nhớ,
Rét mướt khơi lòng dậy nhớ thương.
Im ắng đầu cành dăm lá úa,
Xác xơ bờ giậu bụi hoa hường.
Đón xuân quê cũ không như Mỹ,
Đông đến âm u tựa khói sương !
Đêm dài trời lạnh mịt mù sương
Lạc hướng bơ vơ nghẽn mất đường.
Ngồi gốc cây đa nàng nguyệt nhớ ?
Ngẫm thân chú Cuội cảnh đời thương!
Trong lòng đơn độc thèm hơi ấm
Giữa tối mông lung vọng tuổi hường
Xưa Mẹ và Cha cùng dạy bão...
Bây giờ trời lạnh mịt mù sương .
Đã thấy lam chiều phủ nhẹ sương
Người qua kẻ lại vãn thưa đường
Chồn chân lữ khách về nơi hẹn
Rã cánh chim trời đợi nẻo thương
Một phút thờ ơ tàn cảnh diễm
Mười năm khắc khoải nhạt môi hường
Chìm trong giấc mộng miền hư ảo
Đã thấy lam chiều phủ nhẹ sương
Non xanh núi biếc lá mù sương
Nở cánh vàng mai lối mở đường
Sơn thắng cảnh hoa thơm cỏ lạ
Suối nguồn mưa gió lạnh người thương
Thôn gần chợ, gái trai thời loạn
Xóm kế vườn, bầu bạn má hường
Hồn mộng dệt thơ tài ngưỡng mộ
Non xanh núi biếc lá mù sương
Sương mù lá biếc núi xang non
Mộ ngưỡng tài thơ dệt mộng hồn
Hường má bạn bầu vườn kế xóm
Loạn thời trai gái chợ gần thôn
Thương người lạnh gió mưa nguồn suối
Lạ cỏ thơm hoa đẹp cảnh sơn
Đường mở lối mai vàng cánh nở
Sương mù lá biếc núi xanh non
Non tỏa nụ hồng đẫm thắm sương
Đất vui hòa nhạc khởi khai đường
Sơn vời cánh nhạn trao tình nhớ
Thủy vọng thi dòng tỏ ý thương
Thôn xóm nở mừng hoa cảnh tết
Bạn bè trao mộng trỗi bông hường
Hồn thơ ước vọng nàng xuân hát
Non tỏa nụ hồng đẫm thắm sương.
Sương thắm đẫm hồng nụ tỏa non
Hát xuân nàng vọng ước thơ hồn
Hường bông trỗi mộng trao bè bạn
Tết cảnh hoa mừng nở xóm thôn
Thương ý tỏ dòng thi vọng thủy
Nhớ tình trao nhạn cánh vời sơn
Đường khai khởi nhạc hòa vui đất
Sương thắm đẫm hồng nụ tỏa non
Lặng ngắm mai, đào…thấm đẫm sương
Tình xuân thắm trổ đẹp muôn đường
Vườn hồng bạn nhớ tình luôn trỗi
Giấc điệp em cười cảnh mãi thương
Rộn rã nàng thơ hòa suối nhạc
Tưng bừng cánh mộng nở hoa hường
Vui mừng đất Mẹ chim ca múa
Ước vọng non ngàn lấp lánh sương…
Đây là một chùm thơ xướng họa Đường luật (Thất ngôn bát cú) rất đồ sộ, công phu và giàu cảm xúc, được sáng tác vào đầu năm 2019 (thời điểm giao mùa Đông – Xuân). Bức ảnh đính kèm mang gam màu xanh thẫm huyền ảo với vầng trăng tròn tỏa sáng trên mặt nước tĩnh lặng, điểm xuyết ánh sao và bóng cây rì rào — chính là không gian nghệ thuật khơi nguồn cho toàn bộ cuộc xướng họa này.
I. BÀI XƯỚNG: "TĨNH LẶNG" – ĐỨC HẠNH
1. Thi pháp và Kỹ thuật Đường luật:
Thể loại: Thất ngôn bát cú Đường luật, luật bằng vần bằng (vần sương – đường – thương – hường – sương), kết hợp thủ pháp Đầu vĩ ngâm (lặp lại nguyên vẹn câu 1 ở câu 8: "Non ngàn tĩnh lặng thoảng màn sương"), tạo kết cấu vòng tròn khép kín, ngân vang dư ba tĩnh tại.
Nghệ thuật đối: Hai cặp thực và luận đối chuẩn chỉnh cả thanh điệu lẫn ý nghĩa:
Cảnh vật im lìm (T-T-B-B) / Mây trời lặng lẽ (B-B-T-T); trăng vẫn thức / gió hoài thương.
Hồn nhiên chú cuội / Bỗng chốc nàng thơ; hòa sông mộng / nở nụ hường.
2. Nội dung và Cảm hứng: Tác giả vẽ nên một bức tranh sơn thủy đêm khuya tĩnh mịch (tương đồng sâu sắc với không gian ánh trăng soi mặt nước trong bức ảnh minh họa). Trong cái "im lìm", "lặng lẽ" của ngoại cảnh, nội tâm thi nhân lại đang "thức" và "hoài thương". Từ thực tại cô tịch, tứ thơ bay bổng sang cõi mộng huyền thoại (chú cuội, nàng thơ) để rồi chốt lại bằng một tiếng thở dài đầy ưu tư thế sự: "Đất mẹ vui buồn ai đã tỏ..!". Câu hỏi tu từ nâng tầm bài thơ từ tả cảnh ngụ tình thành nỗi niềm trăn trở với quê hương, đất nước.
II. BÌNH CHUYÊN SÂU CÁC BÀI HỌA (THEO NHÓM CHỦ ĐỀ & KỸ THUẬT)
Cuộc xướng họa quy tụ hơn 20 bài thơ với nhiều bút pháp đa dạng (họa nguyên vận, đầu vĩ ngâm, họa 3 vần, thuận nghịch độc). Có thể chia thành 4 mạch cảm xúc chính:
Nhóm 1: Khúc giao mùa và Niềm tin Xuân mới (Tươi sáng, lạc quan)
Các thi hữu nương theo hình ảnh "nở nụ hường" ở bài xướng để mở ra không gian mùa xuân rạng rỡ, ấm áp tình bằng hữu:
"Xuân Sang" – Hồng Xuyến: Họa sát vận và giữ cấu trúc đầu vĩ ngâm. Tác giả chuyển hóa cái lạnh "màn sương" thành "giao mùa tỏa gió sương", lấy niềm vui "Thi nhân xướng họa" làm điểm sáng. Nhịp thơ rộn ràng, tươi tắn.
"Mừng Năm Mới" – Đức Hạnh (Đáp họa): Một bài đáp họa đầy sinh khí. Tác giả sử dụng lối tiểu đối trong câu (tình - thơ nở / suối - mộng thương) tạo âm hưởng vui tươi, rộn rã tiếng chim và nụ cười con trẻ.
"Xuân Hy Vọng" – Hạnh Trương: Tứ thơ phóng khoáng, biến tấu nhẹ câu kết ("Ước vọng non ngàn lấp lánh sương"). Giọng thơ bay bổng, kết nối hài hòa giữa thiên nhiên (mai, đào), thi ca (nàng thơ) và tình đất nước (đất Mẹ).
"Trường Sơn" – Locphuc: Mở rộng không gian ra đại ngàn hùng vĩ với niềm tự hào dân tộc ("Con Hồng, cháu Lạc"). Hình ảnh Sơn Nữ đeo gùi, tiếng khèn réo rắt mang đậm bản sắc núi rừng, khỏe khoắn và tráng lệ.
Nhóm 2: Nỗi niềm Lữ thứ, Hoài niệm và Thế sự (Trầm tư, sâu lắng)
Khai thác triệt để chữ "lạc đường", "hoài thương" và câu hỏi "Đất mẹ vui buồn" của bài xướng, nhóm bài này mang nặng tâm tư nhân thế:
"Đêm Dài Tĩnh Lặng" – Mai Thắng: Rất giàu chất trữ tình Nam Bộ ("Hò câu vọng cổ thoáng môi hường"). Hình ảnh "Nhóm lửa phong trần ngâm chuỗi quạnh" đắt giá, thể hiện bản lĩnh kiên nhẫn của kẻ sĩ trước thời cuộc ("Buồn vui nhẫn đợi thời xoay chuyển").
"Trầm Tư" – Toronto: Mang sắc thái triết lý Phật giáo và nhân sinh quan sâu sắc. Những cặp từ đối lập mạnh (Đắm chìm khát vọng / Mê muội ước mơ, Kiếm mãi nào ra / Tìm hoài chẳng thấy) phơi bày nỗi cô đơn của kiếp người nơi xứ tuyết.
"Cho Người... Cho Ta..." – Thy Lệ Trang: Ngôn ngữ tinh tế, giàu nhạc tính với dấu chấm lửng tạo khoảng lặng cảm xúc ("Bến đó... dòng sông", "Nơi này... xứ bưởi"). Bài thơ là tiếng lòng thổn thức của người xa quê nhìn thời gian trôi qua mái tóc bạc.
"Mong Con" – Lý Đức Quỳnh: Một góc nhìn hiện thực đầy xúc động. Hình ảnh nhân hóa "Cúm rúm quê chiều mặc áo sương" gợi lên cái nghèo, cái lạnh thắt lòng nơi thôn dã và nỗi ngóng trông con của bậc sinh thành.
"Đông Nhớ Quê Xa" – Đỗ Chiêu Đức: Chân thực, mộc mạc và day dứt. Câu 7 ("Đón xuân quê cũ không như Mỹ") phá cách bằng lối nói trực diện, làm nổi bật nỗi cô đơn của người Việt xa xứ mỗi độ Tết về.
"Đoạn Trường" – Như Thị (Họa 3 vần): Độc đáo về kỹ thuật (chỉ dùng 3 vần sương – đường – thương, riêng vần hường đổi thành lương/trường để hợp tứ thơ bi thương). Mượn hình ảnh nhện giăng tơ để ẩn dụ cho kiếp nhân sinh tranh đoạt, khốn khó ("màn trời", "chiếu đất").
Nhóm 3: Bức tranh Đêm trăng, Thiền vị và Hoài cảm (Lãng mạn, cổ điển)
Những bài thơ giữ trọn không khí bảng lảng sương khói, giao hòa giữa cảnh và tình:
"Vẫy Chào Sương" – Hương Thềm Mây (GM. Nguyễn Đình Diệm): Đậm chất thiền vị và thanh cao. Tiếng chuông chùa, lời kinh kệ hòa quyện với tình làng nghĩa xóm ("Tình quê mộc mạc", "Nghĩa xóm chân sơ"). Câu kết chuyển hóa chữ "sương" từ nỗi buồn thành sự an nhiên tự tại ("Nụ cười thanh thản vẫy chào sương").
"Đêm Vắng" – Mailoc: Bút pháp cổ điển, tinh tế đến từng thanh âm nhỏ nhất (rơi hoa quế, xếp cánh hường, côn trùng than khóc). Không gian tĩnh mịch đến mức nghe được cả tiếng hoa rơi.
"Tiếng Nhạn Kêu Sương" – Nguyen Huy Vu & "Trời Êm" – Mai Xuân Thanh: Cùng khai thác điển tích Hằng Nga – Chú Cuội – Ngọc Thỏ – Cầu Ô Thước để đối lại câu 5-6 của bài xướng, tạo nên vẻ đẹp lung linh, huyền thoại.
"Đêm Trăng Thao Thức" – songquang: Khép lại bằng triết lý "Phù sinh một kiếp tựa hơi sương", tạo sự đối ứng hoàn hảo với "làn sương" ở câu mở đầu.
"Giả Biệt Chiều Sương" – Thanh Trương, "Thức Trắng Đêm Đông" – Sông Thu, "Màn Đêm" – Thiên Hậu, "Quán Xưa" – Như Thu, "Vọng Chiều Xưa" – Minh Hien, "Đông Lạnh" – Vetra Tho, "Đi Lạc Lối Rồi" – Trần Như Tùng: Mỗi bài là một lát cắt kỷ niệm riêng tư—khi là bóng dáng người thiếu nữ bên quán cũ, khi là ánh mắt bến đò xưa, khi là nỗi khắc khoải của kẻ lạc lối nhớ lời cha mẹ dạy. Tất cả đều giữ đúng niêm luật, đối ý mượt mà và sử dụng từ ngữ giàu sức gợi (mi mọng, khăn hường, lam chiều, cảnh diễm).
Nhóm 4: Đỉnh cao kỹ thuật – Thơ Thuận Nghịch Độc (Đọc xuôi và Đọc ngược)
Đây là điểm sáng rực rỡ nhất về mặt thi pháp của cả chùm thơ, đòi hỏi công phu luyện chữ bậc thầy để khi đọc ngược từ dưới lên trên vẫn đảm bảo đúng niêm, luật, vần và trọn vẹn ý nghĩa:
Cặp xướng họa Liêu Xuyên ("Nắng Vàng Xuân") – Đức Hạnh ("Điệp Khúc Xuân"):
Bài của Liêu Xuyên cấu trúc chuẩn xác: đọc xuôi vần sương – đường – thương – hường – sương, đọc ngược chuyển sang vần non – hồn – thôn – sơn – non hoàn toàn chỉnh luật. Từng cặp chữ đảo ngược như tô thắm / thắm tô, mến thương / thương mến vô cùng tự nhiên.
Bài họa của Đức Hạnh đối lại tài tình không kém. Đặc biệt ở câu 3-4: "Sơn thủy rạng ngời tình trổ mộng / Thế nhân thân mến nghĩa trao thương" khi đọc ngược thành "Thương trao nghĩa mến thân nhân thế / Mộng trổ tình ngời rạng thủy sơn" giữ nguyên được phép đối và ý nghĩa sâu sắc.
Cặp xướng họa Mai Xuân Thanh ("Xuân Mộng Mơ") – Đức Hạnh ("Giai Điệu Mùa Xuân"):
Bài của Mai Xuân Thanh giàu chất hiện thực và tình tứ ("Thôn gần chợ, gái trai thời loạn / Xóm kế vườn, bầu bạn má hường"). Khi đọc ngược, ý thơ chuyển hóa thành nỗi niềm thương cảm trước thời cuộc rất tài hoa. (Lưu ý nhỏ: chữ "xang" ở câu 1 bản đọc ngược có lẽ do lỗi đánh máy của từ "xanh").
Bài đáp họa của Đức Hạnh nâng tầm chủ đề lên thành bản giao hưởng mùa xuân đất nước, ngôn từ trau chuốt, âm hưởng hào sảng ở cả hai chiều đọc.
Chùm thơ xướng họa "Tĩnh Lặng" là một minh chứng đẹp cho sức sống của thơ Đường luật đương đại. Từ một bài xướng hàm súc, giàu chất suy tư của tác giả Đức Hạnh, các thi hữu đã cùng nhau dệt nên một bức tranh đa sắc: có cái lạnh lẽo của đêm đông xứ người, có nỗi niềm trăn trở trước vận nước, có tình cảm gia đình, bằng hữu ấm áp và cả niềm hân hoan đón chào mùa xuân mới. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảm xúc chân thành và kỹ thuật điêu luyện (nhất là các bài Đầu vĩ ngâm và Thuận nghịch độc) đã tạo nên giá trị nghệ thuật bền vững cho thi đàn. = Gemini.