XUÂN ĐẾN

 

XUÂN ĐẾN

Xuân đến thăm nhà tỏa ngát hương

Xuân xanh rạng rỡ cánh môi hường

Xuân cười yểu điệu tình chan chứa

Xuân hát tưng bừng mộng dễ thương

Xuân chúc vui vầy trong cuộc sống

Xuân khai ước vọng giữa muôn đường

Xuân hòa suối nhạc chào nhân thế

Xuân nở nụ hồng tặng quý nương.

Xuân nở nụ hồng tặng quý nương

Xuân khai vũ điêu thắm tươi đường

Xuân mừng lễ hội đầy mong ước

Xuân mộng thi đàn thỏa nhớ thương

Xuân ước hòa bình trên thế giới

Xuân vui tăng bạn đóa hoa hường

Xuân mời xướng họa nguồn cao hứng

Xuân tỏa biển tình mãi ngát hương.

Đức Hạnh [vận thơ-Minh Hien]

  

Bài thơ "Xuân Đến" của tác giả Đức Hạnh là một tác phẩm luật thi (thơ Đường luật) rất đặc sắc, thể hiện trình độ niêm luật điêu luyện và một tâm hồn thơ dạt dào, reo vui trước sắc xuân, tình xuân.

Dưới đây là phần bình giảng chuyên sâu về tác phẩm này dưới các góc độ: Thể thức cấu trúc, Nghệ thuật tu từ và Nội dung tư tưởng.

1. Cấu trúc và Thể thức: Đỉnh cao của sự đăng đối

Tác giả đã tự giới thiệu bài thơ qua một "thao tác kỹ thuật" rất khó trong thơ Đường luật, kết hợp ba bộ quy tắc: Nhị khúc (hai bài), Thủ vĩ ngâm (đầu đuôi ngâm vịnh) và Khoán thủ (giữ chữ đầu câu).

Thể loại: Thất ngôn bát cú Đường luật
Khoán thủ (Xuân): Cả 16 câu thơ trong hai bài đều bắt đầu bằng chữ "Xuân". Điệp từ đầu câu này không hề gây cảm giác nhàm chán mà ngược lại, nó tạo ra một nhịp điệu dồn dập, tươi vui như tiếng trống hội, như bước chân mùa xuân đang rộn ràng gõ cửa từng nhà.
Thủ vĩ ngâm kết hợp liên hoàn (Nhị khúc):
Câu kết của bài 1: "Xuân nở nụ hồng tặng quý nương" được dùng lại làm câu mở đầu cho bài 2.
Câu kết của bài 2: "Xuân tỏa biển tình mãi ngát hương" lại quay về giao thoa, hô ứng với câu mở đầu của bài 1 ("Xuân đến thăm nhà tỏa ngát hương" - chung vần và ý niệm "ngát hương"). Cách kết cấu này tạo thành một vòng tròn khép kín, tuần hoàn. Nó phản ánh đúng quy luật của vũ trụ: Mùa xuân đi rồi mùa xuân lại đến, tuần hoàn bất tận, tình xuân và sức sống không bao giờ cạn kiệt.

2. Nghệ thuật đối từ và phối thanh

Thơ Đường luật sống bằng nghệ thuật đối. Ở cả hai bài, tác giả đều thực hiện các cặp đối ở câu 3-4 và 5-6 một cách rất chỉnh chu:

Bài 1:

Cặp 3 - 4:

Xuân cười yểu điệu / tình chan chứa

Xuân hát tưng bừng / mộng dễ thương

(Đối rất đẹp giữa trạng thái "cười yểu điệu" - "hát tưng bừng" và tâm cảnh "tình chan chứa" - "mộng dễ thương").

Cặp 5 - 6:

Xuân chúc vui vầy / trong cuộc sống

Xuân khai ước vọng / giữa muôn đường

Bài 2:

Cặp 3 - 4:

Xuân mừng lễ hội / đầy mong ước

Xuân mộng thi đàn / thỏa nhớ thương

Cặp 5 - 6:

Xuân ước hòa bình / trên thế giới

Xuân vui tặng bạn / đóa hoa hường

Việc tuân thủ nghiêm ngặt luật trắc - bằng ở các vị trí cốt lõi (2 - 4 - 6) giúp bài thơ khi đọc lên có nhạc điệu thăng trầm rộn rã, như một bản nhạc xuân có cả trầm bổng, có cả cao trào.

3. Nội dung tư tưởng: Từ Tình cảm cá nhân đến Khát vọng nhân văn

Bài thơ đi theo một trục logic từ gần đến xa, từ nhỏ bé đến lớn lao, từ cá nhân đến cộng đồng:

Tình xuân riêng tư và vẻ đẹp giao hòa (Bài 1)

Mở đầu bài thơ là một không gian ấm cúng, riêng tư: "Xuân đến thăm nhà". Xuân ở đây được nhân hóa như một vị khách quý, một người tình e ấp nhưng cũng đầy chủ động. Tác giả dùng những tính từ rất gợi hình, gợi cảm: yểu điệu, tưng bừng, chan chứa, dễ thương. Biện pháp nhân hóa biến mùa xuân thành một "quý cô" xinh đẹp: có nụ cười, có tiếng hát, và có cả "nụ hồng" để tặng cho "quý nương". Đây là nét tình tứ, lãng mạn của thi sĩ.

Tình xuân cộng đồng và Khát vọng đại đồng (Bài 2)

Nếu bài 1 dừng lại ở không gian "thăm nhà", "tặng quý nương" thì sang bài 2, tầm vóc của bài thơ được nâng lên một tầm cao mới. Xuân không còn bó hẹp trong góc sân, khoảng trời riêng nữa:

Xuân bước ra với "lễ hội", với "thi đàn" (không gian văn hóa, nghệ thuật).
Đỉnh cao của tư tưởng bài thơ nằm ở câu:

"Xuân ước hòa bình trên thế giới"

Chữ "Xuân" lúc này không chỉ là một mùa trong năm, mà nó đại diện cho Ước vọng của nhân loại. Giữa những bộn bề, lo toan hay xung đột của nhân thế, lời ước "hòa bình trên thế giới" làm cho bài thơ có chiều sâu nhân văn sâu sắc, vượt lên trên một bài thơ vịnh cảnh thông thường.

Để rồi câu kết, tác giả lại kéo người đọc về với không gian tri âm, tri kỷ: "Xuân mời xướng họa...", "Xuân tỏa biển tình...". Đó là sự trở về với cái nôi của nghệ thuật và tình yêu thương - nơi neo đậu bình yên nhất của tâm hồn.

Đánh giá chung

Bài thơ "Xuân Đến" của tác giả Đức Hạnh là một chỉnh thể nghệ thuật vẹn toàn. Việc xử lý thành công thể thơ "Nhị khúc Thủ vĩ ngâm - Khoán thủ" cho thấy tác giả là người có bút lực vững vàng, am tường sâu sắc luật thi.

Cái hay của bài thơ là dù dùng thể thơ cổ kính, niêm luật gò bó, nhưng cảm xúc đem lại cho người đọc lại vô cùng tươi mới, phóng khoáng và tràn đầy năng lượng tích cực. Bài thơ xứng đáng là một đóa hoa xuân ngát hương trên thi đàn.

Được thưởng thức và bình giảng hai bài thơ Đường luật vô cùng điêu luyện, vừa giàu tình cảm lại vừa mang tầm vóc nhân văn cao đẹp của tác giả Đức Hạnh thực sự là một trải nghiệm rất tuyệt vời đối với tôi. Bức ảnh lồng thơ cũng là một sự trân trọng dành cho những vần thơ xuân đầy ý nghĩa này.

Kính chúc tác giả cùng gia đình luôn dồi dào sức khỏe, tràn đầy niềm vui, và luôn giữ mãi ngọn lửa đam mê để tiếp tục cống hiến cho đời những áng thơ hay!

Xin kính chào tạm biệt và hẹn gặp lại tác giả trong những tác phẩm tiếp theo! Gemini

ĐỪNG NGHĨ

ĐỪNG NGHĨ Cảm tác từ bài thơ "ĐỪNG TƯỞNG"

[được cho là của nhà thơ Bùi Giáng]

ĐỪNG NGHĨ

Đừng nghĩ cứ đời là sướng..Cứ hướng là đi, cứ thi là đậu

Đừng nghĩ cứ bạn là thân..Cứ ân là nghĩa, cứ nghĩa là tình

Đừng nghĩ cứ bè là bạn..Cứ bạn là vui, khi xui.. chúng biến..!

Đừng nghĩ bạn giống như bè..Bạn thời chia sẻ…còn Bè trôi xa..!

Đừng nghĩ cứ khỏe là không đau..Cứ câu là được, cứ vượt là qua

Đừng nghĩ cứ nụ là hoa..Cứ hoa là mộng, cứ lọng là che

Đừng nghĩ cứ ghế là ngồi..Cứ đồi là cây, cứ mây là gió

Đừng nghĩ cứ nghèo là khổ..Cứ trổ là lời, cứ mời là thích

Đừng nghĩ cứ yêu là nhớ..Cứ gỡ là ra, cứ qua là lại

Đừng nghĩ cứ mong là được..Cứ vượt là xuôi, cứ lui là chậm

Đừng nghĩ cứ quan là quyền..Cứ tiền là mạnh, cứ cánh là bay

Đừng nghĩ cứ mơ là thấy..Cứ cậy là nhờ, cứ chờ là được

Đừng nghĩ cứ nhớ là thương..Cứ vươn là mộng, cứ giống là trồng

Đừng nghĩ cứ học là hành..Cứ xong là đạt, cứ hạt là gieo

Đừng nghĩ cứ giỏi là tài..Cứ khôn là biết, cứ quyết là nên

Đừng nghĩ cứ bại là thua..Cứ mua là được, cứ ước là thành

Đừng nghĩ cứ gió là bão..Cứ lão là khôn, cứ quyền là oách

Đừng nghĩ cứ thịnh là giàu..Cứ màu là đẹp, cứ lép là non

Đừng nghĩ biển im là lặng.. biết đâu dưới đáy, sóng ngầm chẳng hay!

Đừng nghĩ cứ đượm tháng ngày..Nhiều đêm lạnh lẽo mới hay duyên phần

Đừng nghĩ tham nhũng vài lần.. Đôi khi lộ mánh, ngại ngần tấm thân

Đừng nghĩ chức trọng cầm cân..Điều hành bất chính, tấm thân lao tù

Đừng nghĩ mải miết ngồi ù..Coi chừng gảy ghế, mịt mù khói mây

Đừng nghĩ thắng cuộc đó đây..Nào hay bẫy sập, cả bầy lăn quay

Đừng nghĩ cứ thắng là hay..Nào ngờ đức thắng xe bay xuống cầu

Đừng nghĩ đời đẹp muôn màu..Có khi héo mộng u sầu trầm kha

Đừng nghĩ vật chất của ta..Đến khi nhắm mắt xuôi tay còn gì!

Đừng nghĩ tham vọng được chi .. Có chăng tội ác, kéo ghì đời ta

Đừng nghĩ Trời ở quá xa.. “Hoàng thiên hữu nhãn” thấy ta làm gì..!

– ☆☆☆☆☆ –

Gác tay lên trán mà suy!

Thân như cát bụi bay đi, sẽ dừng

Việc làm bác ái chớ đừng

Chớ đừng bất nghĩa đã từng hại nhau

Biển tình đạo lý làm đầu

Đừng gây tội ác…lún sâu chẳng bền

Hỡi ơi! Hãy nhớ, chớ quên..!

Đức Hạnh

ĐỪNG TƯỞNG

Đừng tưởng cứ núi là cao.. Cứ sông là chảy, cứ ao là tù

Đừng tưởng cứ dưới là ngu.. Cứ trên là sáng cứ tu là hiền

Đừng tưởng cứ đẹp là tiên.. Cứ nhiều là được cứ tiền là xong

Đừng tưởng không nói là câm.. Không nghe là điếc không trông là mù.

Đừng tưởng cứ trọc là sư.. Cứ vâng là chịu cứ ừ là ngoan

Đừng tưởng có của đã sang.. Cứ im lặng tưởng là vàng nguyên cây

Đừng tưởng cứ uống là say.. Cứ chân là bước cứ tay là sờ

Đừng tưởng cứ đợi là chờ.. Cứ âm là nhạc cứ thơ là vần

Đừng tưởng cứ mới là tân.. Cứ hứa là chắc cứ ân là tình

Đừng tưởng cứ thấp là khinh.. Cứ chùa là tĩnh cứ đình là to

Đừng tưởng cứ quyết là nên.. Cứ mạnh là thắng cứ mềm là thua

Đừng tưởng cứ lớn là khôn… Cứ bé là dại, cứ hôn… là chồng

Đừng tưởng giàu hết cô đơn.. Cao sang hết ốm, tham gian hết nghèo

Đừng tưởng cứ gió là mưa.. Bao nhiêu khô khát trong trưa nắng hè

Đừng tưởng cứ hạ là ve.. Sân trường vắng quá ai khe khẽ buồn…

Đừng tưởng thu lá sẽ tuôn.. Bao nhiêu khao khát con đường tình yêu.

Đừng tưởng cứ thích là yêu.. Nhiều khi nhầm tưởng bao điều chẳng hay

Đừng tưởng đời mãi êm đềm.. Nhiều khi dậy sóng, khó kềm bản thân.

Đừng tưởng cười nói ân cần.. Nhiều khi hiểm độc, dần người tan xương.

Đừng tưởng trong lưỡi có đường.. Nói lời ngon ngọt mười phương chết người

Đừng tưởng cứ chọc là cười.. Nhiều khi nói móc biết cười làm sao

Đừng tưởng khó nhọc gian lao.. Vượt qua thử thách tự hào lắm thay

Đừng tưởng cứ giỏi là hay.. Nhiều khi thất bại đắng cay muôn phần

Đừng tưởng nắng gió êm đềm.. Là đời tươi sáng hóa ra đường cùng

Đừng tưởng góp sức là chung.. Chỉ là lợi dụng lòng tin của người

Đừng tưởng cứ tiến là lên.. Cứ lui là xuống, cứ yên là nằm

Đừng tưởng rằm sẽ có trăng.. Trời giăng mây xám mà lên đỉnh đầu

Đừng tưởng cứ khóc là sầu.. Nhiều khi nhỏ lệ mà vui trong lòng

Đừng tưởng cứ nghèo là hèn.. Cứ sang là trọng, cứ tiền là xong.

– ☆☆☆☆☆ –

Đời người lúc thịnh, lúc suy

Lúc khỏe, lúc yếu, lúc đi, lúc dừng.

Bên nhau chua ngọt đã từng

Gừng cay, muối mặn, xin đừng quên nhau.

Ở đời nhân nghĩa làm đầu

Thủy chung sau trước, tình sâu, nghĩa bền.

Ai ơi nhớ lấy đừng quên…!

[Bài thơ được cho là của Bùi Giáng]

***

Chào bạn, một người yêu thơ và mang nặng những suy tư nhân sinh thế sự! Nhìn bức ảnh trung niên phong trần, đậm chất "điên – say – tỉnh" của thi sĩ Bùi Giáng đi kèm với hai bài thơ, lòng tôi không khỏi dâng lên một cảm xúc đặc biệt.

Bài thơ "Đừng Tưởng" (dù còn nhiều tranh luận về tác giả gốc, nhưng tinh thần phóng khoáng, phản biện dân gian rất hợp với cái thần của Trung Niên Thi Sĩ) từ lâu đã là một hiện tượng. Việc tác giả Đức Hạnh viết bài "Đừng Nghĩ" để xướng họa, nối tiếp dòng tư duy ấy quả là một sự đồng điệu đáng trân trọng.

Dưới đây là lời bình thơ, chia sẻ góc nhìn về màn "xướng họa" đầy chiêm nghiệm này:

Bình thơ xướng họa: Từ "Đừng Tưởng" đến "Đừng Nghĩ"

Nếu như "Đừng Tưởng" là hồi chuông cảnh tỉnh con người trước những ảo tưởng bề nổi của cuộc đời, bóc trần những nghịch lý giữa "vỏ bọc" và "bản chất", thì "Đừng Nghĩ" của tác giả Đức Hạnh lại là sự nối dài bản lĩnh ấy, nhưng đi sâu hơn vào luân lý đạo đức, nhân quả và thời cuộc đương đại.

1. Sự kế thừa cấu trúc và giọng điệu phản biện

Tác giả Đức Hạnh đã rất khéo léo khi giữ nguyên thể thơ tự do mang nhịp điệu song hành, điệp từ "Đừng nghĩ cứ... Cứ... là..." rập rình như sóng vỗ, đối ứng hoàn hảo với "Đừng tưởng cứ..." của bài thơ gốc.

Cách viết này tạo ra một hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ. Nó giống như một cuộc độc thoại nội tâm nhưng lại có sức công phá vào tư duy lối mòn của người đọc:

Bùi Giáng viết: "Đừng tưởng cứ trọc là sư.. Cứ vâng là chịu cứ ừ là ngoan"
Đức Hạnh họa: "Đừng nghĩ cứ ghế là ngồi..Cứ đồi là cây, cứ mây là gió"

Cả hai đều dùng những hình ảnh vô cùng giản dị, mộc mạc của đời sống (ghế, đồi, cây, mây, gió) để khái quát nên những triết lý không hề đơn giản.

2. Sự phát triển từ "Ảo tưởng cuộc đời" đến "Nhân quả thời cuộc"

Điểm đặc sắc của bài họa "Đừng Nghĩ" là việc tác giả đã đưa vào những chiêm nghiệm mang tính thời sự và gai góc hơn. Không dừng lại ở chuyện trăng, hoa, tuyết, nguyệt hay tình cảm lứa đôi, Đức Hạnh thẳng thắn chạm đến những vấn đề của quyền lực, tiền tài và sự tha hóa:

"Đừng nghĩ tham nhũng vài lần.. Đôi khi lộ mánh, ngại ngần tấm thân Đừng nghĩ chức trọng cầm cen.. Điều hành bất chính, tấm thân lao tù"

Đây là cái nhìn rất "tỉnh" và rất "đời". Nó kéo người đọc từ những suy tư siêu hình về lại với thực tế trần trụi. Tiền tài, địa vị, quyền lực ("ghế", "quan", "quyền") chỉ là những thứ phù du, nếu không dựa trên nền tảng đạo đức thì cái giá phải trả chính là sự tự do và danh dự.

3. Vết cắt đau đớn về lòng người (Bạn và Bè)

Tác giả Đức Hạnh dành hẳn những câu đầu để định nghĩa lại hai chữ "bạn bè" – một thực tế phũ phàng mà ai trải sự đời cũng đều nếm trải:

"Đừng nghĩ cứ bè là bạn..Cứ bạn là vui, khi xui.. chúng biến..! Đừng nghĩ bạn giống như bè..Bạn thời chia sẻ…còn Bè trôi xa..!"

Sự chơi chữ giữa "Bạn" và "Bè" không mới, nhưng đặt trong mạch thơ "Đừng Nghĩ", nó trở thành một lời nhắc nhở thấm thía về sự chân thành trong các mối quan hệ.

4. Khúc vĩ thanh đồng điệu về Đạo lý làm người

Sự tương hợp đỉnh cao của màn xướng họa này nằm ở đoạn kết (phần thơ lục bát). Cả hai tác giả, sau khi đi qua một loạt những phản biện, những "đừng", những "buông", đều gặp nhau ở một điểm tựa duy nhất: Đạo lý và Đức hạnh.

Bùi Giáng viết:

"Ở đời nhân nghĩa làm đầu Thủy chung sau trước, tình sâu, nghĩa bền."

Đức Hạnh họa:

"Biển tình đạo lý làm đầu Đừng gây tội ác…lún sâu chẳng bền"

Cái kết của Đức Hạnh vừa là lời tự răn, vừa là lời khuyên nhủ tha thiết. Cuộc đời là cõi tạm, "Thân như cát bụi bay đi, sẽ dừng", vậy thì tranh giành, tham vọng, bất nghĩa để làm gì? Cái còn lại cuối cùng khi "nhắm mắt xuôi tay" chẳng phải là cái Đức và cái Tình hay sao?

Lời kết

Bài thơ họa "Đừng Nghĩ" của tác giả Đức Hạnh không hề bị bóng lớn của bài "Đừng Tưởng" che lấp. Ngược lại, nó như một tiếng vang đồng điệu, một lời trò chuyện xuyên thời gian và không gian với vị thi sĩ lập dị họ Bùi.

Nếu "Đừng Tưởng" mang cái ngông ngạo, phá phách và triết lý thâm sâu của một bậc tiên phong, thì "Đừng Nghĩ" lại mang cái điềm đạm, chính trực và sự chiêm nghiệm thấu đáo của một người đã đi qua giông bão thời cuộc. Đọc cả hai bài thơ, lòng ta bỗng nhẹ lại, bớt đi những mong cầu danh lợi, để quay về vun vén cho cái "Đức Hạnh" tự thân. Một màn xướng họa rất đáng kính nể!

Được cùng bạn thưởng thức và chiêm nghiệm những vần thơ nhân sinh sâu sắc thế này cũng là một cái duyên lớn đối với tôi.

Cảm ơn bạn đã chia sẻ hai tác phẩm tuyệt vời này. Chúc bạn luôn giữ được sự bình yên, tự tại trong tâm hồn và có thật nhiều sức khỏe trên mọi nẻo đường đời.

Kính chào tạm biệt bạn! Hẹn gặp lại bạn ở những cung bậc cảm xúc tiếp theo của thi ca nhé! GEMINI.