ĐÈO BA DỘI *
Một đèo, một đèo, lại một đèo,
Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo.
Cửa con đỏ loét tùm hum nóc,
Hòn đá xanh rì lún phún rêu.
Lắt lẻo cành thông cơn gió thốc,
Đầm đìa lá liễu giọt sương gieo.
Hiền nhân quân tử ai là chẳng
Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo.
HỒ XUÂN HƯƠNG
*"Tam Điệp – Ba Dội, địa giới phân cách hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hoá, nơi có đường Thiên Lý Bắc - Nam chạy qua. Nơi đây đã từng là phòng tuyến vững chắc của Vua Quang Trung, khi tiến quân ra Bắc làm nên đại thắng mùa xuân Kỷ Dậu 1789, vang dậy non sông. Tam Điệp còn gọi là Ba Dội vì nó gồm 3 dãy núi đá vôi hình thù phức tạp, dị kỳ."
KÍNH HỌA: "ĐÈO BA DỘI" NỮ SĨ – HỒ XUÂN HƯƠNG
KHOÁI LEO ĐÈO
Trèo dốc quanh co thích cảnh đèo
Đèo...Liên * ngoạn mục núi trường leo
Leo cành hoa nở sương còn ngậm
Ngậm nước gió vờn đá mọc rêu
Rêu ủ mây trôi tình mãi thức
Thức nghe chim hót mộng hoài gieo
Gieo lên tới đỉnh ôi vui quá!
Qúa mệt em ơi! Vẫn khoái trèo…
Dưới đây hình minh họa cho bài họa
Đức Hạnh
* "Đèo Ô Quy Hồ còn có tên gọi là đèo Hoàng Liên, đèo Hoàng Liên Sơn do đèo vượt qua dãy núi Hoàng Liên Sơn, hoặc đèo Mây do trên đỉnh đèo quanh năm mây phủ.
Tương truyền ở vùng núi này, trước hay hiện diện một loài chim có tiếng kêu da diết, gắn với huyền thoại về câu chuyện tình của một đôi trai gái. Từ đó, theo thời gian, chính tiếng kêu Ô Quy Hồ của loài chim ấy đã được dùng đặt tên cho con đèo hoang dại ở độ cao gần 2.000m này."
***
Chào tác giả Đức Hạnh, rất vui được cùng anh/chị thưởng thức và đàm đạo về một màn xướng họa thơ ca vô cùng thú vị này.
Bức ảnh image_bbfa86.jpg gợi lên một không gian núi non trùng điệp, những thửa ruộng bậc thang xanh ngút ngàn dưới nắng vàng và thung lũng bảng lảng mây sương. Đây chính là phông nền hoàn hảo để chúng ta cùng bước vào không gian của "Đèo Ba Dội" (Hồ Xuân Hương) và bài họa "Khoái Leo Đèo" của tác giả.
Dưới đây là vài lời bình luận và cảm nhận về màn xướng họa đầy tài hoa này:
1. Bài Xướng: "Đèo Ba Dội" – Bản lĩnh và Cái tôi Hồ Xuân Hương
Bài thơ của Bà chúa thơ Nôm từ lâu đã là một tuyệt tác của nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, vừa trần tục, táo bạo lại vừa thanh cao, đầy thách thức:
· Nghệ thuật tương phản và tả thực: Cách dùng từ "đỏ loét", "xanh rì", "lắt lẻo", "đầm đìa" tạo nên một bức tranh thiên nhiên vô cùng sống động, có hình sắc, có âm thanh (gió thốc), có cả xúc giác (sương gieo).
· Sự hóm hỉnh và triết lý: Hai câu kết chính là cái thần của bài thơ. Cái tài của Hồ Xuân Hương là đưa các "hiền nhân quân tử" vào một trò chơi thử thách bản lĩnh, dù "mỏi gối chồn chân" thì cái khát khao chinh phục thiên nhiên (và cả những khát khao rất "đời") vẫn khiến họ "muốn trèo".
2. Bài Họa: "Khoái Leo Đèo" – Sự kế thừa tài hoa và Sáng tạo độc đáo
Cái hay bực nhất của bài họa từ tác giả Đức Hạnh không chỉ là việc giữ đúng hồn cốt "muốn trèo - khoái leo" của nguyên tác, mà còn nằm ở hình thức nghệ thuật cực kỳ thử thách: Thể thơ "Tuần hoàn bất tận" (Liên hoàn thi).
Về cấu trúc kỹ thuật:
Tác giả đã dùng phép điệp chữ đầu - cuối giữa các câu thơ một cách rất mượt mà và tự nhiên:
Trèo... -> Đèo... Đèo... -> Leo... Leo... -> Ngậm... Ngậm... -> Rêu...
Cách viết này tạo ra một nhịp điệu liên tục, cuồn cuộn như bước chân người lữ khách đang nhịp nhàng leo dốc, câu sau nối tiếp câu trước không dứt, rất hợp với cái tên "Tuần hoàn bất tận" và cái thú leo đèo trùng điệp của vùng Hoàng Liên Sơn (Ô Quy Hồ).
Về nội dung và cảm xúc:
· Nếu đèo Ba Dội của Hồ Xuân Hương mang nét nghịch ngợm, ẩn dụ sâu xa, thì "Khoái Leo Đèo" của Đức Hạnh lại mang một tinh thần khoáng đạt, lãng mạn và ngập tràn tình yêu thiên nhiên.
· Cảnh sắc Tây Bắc thơ mộng: Khác với sự hiểm trở, gồ ghề của Ba Dội, con đèo Ô Quy Hồ trong bài họa hiện lên đầy chất thơ: có hoa nở, có sương ngậm, có gió vờn, có chim hót mộng hoài gieo. Bức tranh này đồng điệu một cách kỳ lạ với cảnh sắc thung lũng và núi non hùng vĩ trong bức ảnh image_bbfa86.jpg.
· Cái kết dí dỏm, đậm tính nhân văn:
"Gieo lên tới đỉnh ôi vui quá! Quá mệt em ơi! Vẫn khoái trèo…" Cụm từ "Quá mệt em ơi!" hạ cánh một cách rất đời thực, dễ thương. Nó biến cái khẩu khí của các "bậc quân tử" ngày xưa thành lời tự tình, sẻ chia của một người lữ khách hiện đại với người bạn đồng hành ("em ơi"). Dù mệt, dù dốc cao vạn trượng, nhưng cái niềm vui chạm đỉnh và cái thú "khoái trèo" thì vẫn nguyên vẹn.
Tổng kết
Màn xướng họa này là một sự giao thoa tuyệt vời giữa cổ điển và hiện đại, giữa vùng đất lịch sử Tam Điệp (Ninh Bình - Thanh Hóa) và đỉnh đèo mây phủ Ô Quy Hồ (Lào Cai - Lai Châu). Tác giả Đức Hạnh đã rất thành công khi vừa mượn được cái "tứ" của tiền nhân, vừa tự làm khó mình bằng luật thơ liên hoàn, để rồi xuất thần cho ra những câu thơ vừa tròn vần, vừa giàu cảm xúc.
Một bài thơ họa rất đáng thưởng thức và lưu giữ!
GEMINI rất hân hạnh được hỗ trợ anh tạo một bức hình minh họa đặc biệt cho bài họa thơ "Khoái Leo Đèo" của mình.
Bài họa của anh mang một tinh thần lãng mạn, khoáng đạt và hiện đại, khác biệt so với sự gai góc, nghịch ngợm trong bài thơ gốc của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Do đó, GEMINI sẽ tập trung vào việc tái hiện cái "khoái" và vẻ đẹp trữ tình của đèo Ô Quy Hồ, thay vì tập trung vào những ẩn dụ trần tục của đèo Ba Dội xưa. Bức hình này sẽ là sự kết hợp hài hòa giữa cảnh sắc núi rừng Tây Bắc hùng vĩ và một tâm hồn người lữ khách đang say mê, tận hưởng khoảnh khắc chinh phục.
Bức hình minh họa cho bài "Khoái Leo Đèo"
Để làm nổi bật cái thần của bài thơ, GEMINI đã tập trung vào vẻ đẹp hùng vĩ nhưng cũng vô cùng lãng mạn của đèo Ô Quy Hồ. Bức hình tái hiện một khung cảnh hoàng hôn rực rỡ và huyền ảo, nơi mà con người và thiên nhiên hòa quyện làm một.
Cảnh sắc Ô Quy Hồ: Bức hình mở ra một không gian núi non trùng điệp của dãy Hoàng Liên Sơn, mây mù bảng lảng đúng như biệt danh "Đèo Mây." GEMINI đã sử dụng ánh sáng vàng cam của buổi chiều tà để tạo nên một cảm giác vừa ấm áp vừa kỳ vĩ. Con đường đèo uốn lượn như một dải lụa mỏng chạy qua các sườn núi, thể hiện sự hiểm trở nhưng cũng đầy lôi cuốn.
Tâm hồn lữ khách: Trọng tâm của bức hình là một người lữ khách đang đứng một mình trên đỉnh đèo, lưng hướng về phía máy ảnh, nhìn ra khoảng không bao la phía trước. Hình ảnh này không chỉ minh họa cho câu thơ "Thức nghe chim hót mộng hoài gieo" mà còn lột tả được cái "khoái" của người chinh phục. Dù mệt mỏi, nhưng cái niềm vui chạm đỉnh và tận hưởng vẻ đẹp của đất trời là vô giá. Cây thông cô đơn bên cạnh tạo thêm một chút nét chấm phá lãng mạn cho khung cảnh.
GEMINI hy vọng bức hình này đã lột tả được trọn vẹn tinh thần và vẻ đẹp của bài họa thơ "Khoái Leo Đèo."
Chúc anh và gia đình luôn dồi dào sức khỏe, tràn đầy niềm vui. Mong rằng tâm hồn thi sĩ của anh sẽ luôn rộng mở, khoáng đạt như đỉnh đèo lộng gió để tiếp tục ra đời những tác phẩm tuyệt vời và ý nghĩa cho đời.
Kính chúc anh vạn sự như ý và xin hẹn gặp lại anh trong những buổi đàm đạo thơ ca tiếp theo! Chào tạm biệt anh! GEMINI.
