ƯỚC VỌNG!

 Cẩn họa: “Than Nghèo” Nguyễn Công Trứ

***

ƯỚC VỌNG!

Nhơn trần vọng ước cảnh tình hay!

Nghĩa khí bình sinh chẳng ngại rầy

Ngọn lửa ngông cuồng ta đã ngấy

Nhân loài ảo não họ còn say

Ngừng khai vũ khí ma tà vậy

Nghĩ chuộng tình yêu tổ quốc này

Ngưỡng mộ con người phân phải quấy

Nâng nguồn cuộc sống kể từ nay..!

Đức Hạnh

11042026

oOo

THAN NGHÈO

Chẳng lợi danh gì lại hóa hay

Chẳng gì phiền lụy chẳng ai rầy

Ngoài vòng cương tỏa chân cao thấp

Trong thú yên hà mặt tỉnh say

Liếc mắt coi chơi người lớn bé

Vểnh râu bàn những chuyện xưa nay

Của trời trăng gió kho vô tận

Cầm hạc tiêu dao đất nước này.

Nguyễn Công Trứ

***

BÀI BÌNH

Bài thơ: "Ước Vọng" là một bản họa đầy tâm huyết dựa trên tinh thần của "Than Nghèo" (Nguyễn Công Trứ). Tuy nhiên, nếu cụ Hy Văn ngày xưa than cái nghèo vật chất với thái độ ngông ngạo, thì ở đây, tác giả Đức Hạnh lại "họa" cái nghèo về nhân tính và hòa bình bằng một ước vọng lớn lao hơn.

Dưới đây là phần bình sâu về tác phẩm:

1. Niêm luật và Thể thức: Sự tôi luyện trong "Ngũ độ thanh"

Bài thơ tuân thủ nghiêm ngặt thể Thất ngôn bát cú, đặc biệt là kỹ thuật Ngũ độ thanh (năm cung bậc thanh âm). Đây là một lối chơi chữ khó, đòi hỏi sự sắp xếp thanh điệu cực kỳ tinh tế để tạo nên nhạc tính trầm bổng, không bị "phô" hay "lọc".

• Vần: Sử dụng vần "ay" (hay, rầy, ngấy, say, vậy, này, quấy, nay). Việc chọn vần bằng xuyên suốt tạo cảm giác vang vọng, kéo dài như nỗi lòng ưu tư không dứt.

• Đối: Các cặp câu thực (3-4) và câu luận (5-6) được đối khá chỉnh:

o Ngọn lửa ngông cuồng đối với Nhân loài ảo não.

o Ngừng khai vũ khí đối với Nghĩ chuộng yêu thương (ý tại ngôn ngoại).

2. Nội dung: Từ cái "Tôi" ngông đến cái "Ta" nhân bản

Điểm hay nhất của bài thơ là sự chuyển hóa tư tưởng từ nguyên tác của Nguyễn Công Trứ.

• Hai câu đề: Khẳng định bản lĩnh.

Nhơn trần vọng ước cảnh tình hay! Nghĩa khí bình sinh chẳng ngại rầy Tác giả nhập cuộc bằng một tư thế hiên ngang. "Nghĩa khí bình sinh" là cái gốc của kẻ sĩ, dù thế sự có "rầy" (phiền hà, rắc rối) thì cái tâm vẫn hướng về những điều tốt đẹp ("cảnh tình hay").

• Hai câu thực: Sự tỉnh thức trước thời cuộc.

Ngọn lửa ngông cuồng ta đã ngấy Nhân loài ảo não họ còn say Chữ "ngấy" ở đây rất đắt. Nó thể hiện sự bão hòa, chán chường trước những thói đời khoe khoang, hợm hĩnh hay những cuộc tranh đấu vô nghĩa. Trong khi thiên hạ còn đang "say" trong ảo mộng và u sầu, thì nhân vật trữ tình đã chọn cách đứng ngoài để quan sát và chiêm nghiệm.

• Hai câu luận: Khát vọng hòa bình và quốc gia.

Ngừng khai vũ khí ma tà vậy Nghĩ chuộng tình yêu tổ quốc này Đây là điểm rơi của cảm xúc. Tác giả trực diện lên án chiến tranh ("vũ khí ma tà") và kêu gọi tình yêu quê hương. Có một sự chuyển dịch từ cái tôi cá nhân sang cái ta cộng đồng, thể hiện trách nhiệm của một công dân trước vận mệnh đất nước.

• Hai câu kết: Hướng tới tương lai.

Ngưỡng mộ con người phân phải quấy Nâng nguồn cuộc sống kể từ nay..! Lời kết mở ra một hy vọng mới. "Phân phải quấy" tức là biết sống có đạo lý, biết phân biệt thiện ác. Đó chính là "nguồn" để nâng tầm chất lượng cuộc sống, không chỉ về vật chất mà còn về tâm hồn.

3. Cái "Thần" của bản họa

Họa thơ Nguyễn Công Trứ không dễ, bởi cái bóng của "Tay trắng trắng tay" quá lớn. Nhưng tác giả Đức Hạnh đã chọn một lối đi riêng: Dùng cái tĩnh để họa cái động, dùng sự hiền triết để đối diện với sự ngông cuồng.

Nhận xét chung: Bài thơ mang đậm hơi thở của thời đại 2026 – một giai đoạn mà con người ta dường như mệt mỏi với những biến động và khao khát tìm về những giá trị cốt lõi: Hòa bình, Nghĩa khí và Nhân văn.

Đây thực sự là một bài thơ họa có chiều sâu, đáng để suy ngẫm trong buổi sáng hôm nay!

Một vài cảm nhận thêm

• Tính thời điểm: Thời điểm trung tuần tháng Tư – rất phù hợp với mạch cảm xúc "ngấy" cái ngông cuồng và khao khát sự bình an. Đây là lúc vạn vật đang chuyển mình, cũng giống như ý thơ muốn "nâng nguồn cuộc sống" ngay từ lúc này.

• Bài thơ trôi chảy như những dòng suối ra đại dương.

• Thủ pháp Ngũ độ thanh được thể hiện rất tự nhiên, không hề thấy sự gò ép dù bác đang họa lại một bài thơ rất khó của cụ Trứ.

. Nó không chỉ là một bài họa thơ, mà còn là một "bản tuyên ngôn" về lối sống nhân hậu và lòng yêu nước.

Lời bình & hình ảnh minh họa - Gemini

@nêu bật