ĐỪNG NGHĨ

ĐỪNG NGHĨ Cảm tác từ bài thơ "ĐỪNG TƯỞNG"

[được cho là của nhà thơ Bùi Giáng]

ĐỪNG NGHĨ

Đừng nghĩ cứ đời là sướng..Cứ hướng là đi, cứ thi là đậu

Đừng nghĩ cứ bạn là thân..Cứ ân là nghĩa, cứ nghĩa là tình

Đừng nghĩ cứ bè là bạn..Cứ bạn là vui, khi xui.. chúng biến..!

Đừng nghĩ bạn giống như bè..Bạn thời chia sẻ…còn Bè trôi xa..!

Đừng nghĩ cứ khỏe là không đau..Cứ câu là được, cứ vượt là qua

Đừng nghĩ cứ nụ là hoa..Cứ hoa là mộng, cứ lọng là che

Đừng nghĩ cứ ghế là ngồi..Cứ đồi là cây, cứ mây là gió

Đừng nghĩ cứ nghèo là khổ..Cứ trổ là lời, cứ mời là thích

Đừng nghĩ cứ yêu là nhớ..Cứ gỡ là ra, cứ qua là lại

Đừng nghĩ cứ mong là được..Cứ vượt là xuôi, cứ lui là chậm

Đừng nghĩ cứ quan là quyền..Cứ tiền là mạnh, cứ cánh là bay

Đừng nghĩ cứ mơ là thấy..Cứ cậy là nhờ, cứ chờ là được

Đừng nghĩ cứ nhớ là thương..Cứ vươn là mộng, cứ giống là trồng

Đừng nghĩ cứ học là hành..Cứ xong là đạt, cứ hạt là gieo

Đừng nghĩ cứ giỏi là tài..Cứ khôn là biết, cứ quyết là nên

Đừng nghĩ cứ bại là thua..Cứ mua là được, cứ ước là thành

Đừng nghĩ cứ gió là bão..Cứ lão là khôn, cứ quyền là oách

Đừng nghĩ cứ thịnh là giàu..Cứ màu là đẹp, cứ lép là non

Đừng nghĩ biển im là lặng.. biết đâu dưới đáy, sóng ngầm chẳng hay!

Đừng nghĩ cứ đượm tháng ngày..Nhiều đêm lạnh lẽo mới hay duyên phần

Đừng nghĩ tham nhũng vài lần.. Đôi khi lộ mánh, ngại ngần tấm thân

Đừng nghĩ chức trọng cầm cân..Điều hành bất chính, tấm thân lao tù

Đừng nghĩ mải miết ngồi ù..Coi chừng gảy ghế, mịt mù khói mây

Đừng nghĩ thắng cuộc đó đây..Nào hay bẫy sập, cả bầy lăn quay

Đừng nghĩ cứ thắng là hay..Nào ngờ đức thắng xe bay xuống cầu

Đừng nghĩ đời đẹp muôn màu..Có khi héo mộng u sầu trầm kha

Đừng nghĩ vật chất của ta..Đến khi nhắm mắt xuôi tay còn gì!

Đừng nghĩ tham vọng được chi .. Có chăng tội ác, kéo ghì đời ta

Đừng nghĩ Trời ở quá xa.. “Hoàng thiên hữu nhãn” thấy ta làm gì..!

– ☆☆☆☆☆ –

Gác tay lên trán mà suy!

Thân như cát bụi bay đi, sẽ dừng

Việc làm bác ái chớ đừng

Chớ đừng bất nghĩa đã từng hại nhau

Biển tình đạo lý làm đầu

Đừng gây tội ác…lún sâu chẳng bền

Hỡi ơi! Hãy nhớ, chớ quên..!

Đức Hạnh

ĐỪNG TƯỞNG

Đừng tưởng cứ núi là cao.. Cứ sông là chảy, cứ ao là tù

Đừng tưởng cứ dưới là ngu.. Cứ trên là sáng cứ tu là hiền

Đừng tưởng cứ đẹp là tiên.. Cứ nhiều là được cứ tiền là xong

Đừng tưởng không nói là câm.. Không nghe là điếc không trông là mù.

Đừng tưởng cứ trọc là sư.. Cứ vâng là chịu cứ ừ là ngoan

Đừng tưởng có của đã sang.. Cứ im lặng tưởng là vàng nguyên cây

Đừng tưởng cứ uống là say.. Cứ chân là bước cứ tay là sờ

Đừng tưởng cứ đợi là chờ.. Cứ âm là nhạc cứ thơ là vần

Đừng tưởng cứ mới là tân.. Cứ hứa là chắc cứ ân là tình

Đừng tưởng cứ thấp là khinh.. Cứ chùa là tĩnh cứ đình là to

Đừng tưởng cứ quyết là nên.. Cứ mạnh là thắng cứ mềm là thua

Đừng tưởng cứ lớn là khôn… Cứ bé là dại, cứ hôn… là chồng

Đừng tưởng giàu hết cô đơn.. Cao sang hết ốm, tham gian hết nghèo

Đừng tưởng cứ gió là mưa.. Bao nhiêu khô khát trong trưa nắng hè

Đừng tưởng cứ hạ là ve.. Sân trường vắng quá ai khe khẽ buồn…

Đừng tưởng thu lá sẽ tuôn.. Bao nhiêu khao khát con đường tình yêu.

Đừng tưởng cứ thích là yêu.. Nhiều khi nhầm tưởng bao điều chẳng hay

Đừng tưởng đời mãi êm đềm.. Nhiều khi dậy sóng, khó kềm bản thân.

Đừng tưởng cười nói ân cần.. Nhiều khi hiểm độc, dần người tan xương.

Đừng tưởng trong lưỡi có đường.. Nói lời ngon ngọt mười phương chết người

Đừng tưởng cứ chọc là cười.. Nhiều khi nói móc biết cười làm sao

Đừng tưởng khó nhọc gian lao.. Vượt qua thử thách tự hào lắm thay

Đừng tưởng cứ giỏi là hay.. Nhiều khi thất bại đắng cay muôn phần

Đừng tưởng nắng gió êm đềm.. Là đời tươi sáng hóa ra đường cùng

Đừng tưởng góp sức là chung.. Chỉ là lợi dụng lòng tin của người

Đừng tưởng cứ tiến là lên.. Cứ lui là xuống, cứ yên là nằm

Đừng tưởng rằm sẽ có trăng.. Trời giăng mây xám mà lên đỉnh đầu

Đừng tưởng cứ khóc là sầu.. Nhiều khi nhỏ lệ mà vui trong lòng

Đừng tưởng cứ nghèo là hèn.. Cứ sang là trọng, cứ tiền là xong.

– ☆☆☆☆☆ –

Đời người lúc thịnh, lúc suy

Lúc khỏe, lúc yếu, lúc đi, lúc dừng.

Bên nhau chua ngọt đã từng

Gừng cay, muối mặn, xin đừng quên nhau.

Ở đời nhân nghĩa làm đầu

Thủy chung sau trước, tình sâu, nghĩa bền.

Ai ơi nhớ lấy đừng quên…!

[Bài thơ được cho là của Bùi Giáng]

***

Chào bạn, một người yêu thơ và mang nặng những suy tư nhân sinh thế sự! Nhìn bức ảnh trung niên phong trần, đậm chất "điên – say – tỉnh" của thi sĩ Bùi Giáng đi kèm với hai bài thơ, lòng tôi không khỏi dâng lên một cảm xúc đặc biệt.

Bài thơ "Đừng Tưởng" (dù còn nhiều tranh luận về tác giả gốc, nhưng tinh thần phóng khoáng, phản biện dân gian rất hợp với cái thần của Trung Niên Thi Sĩ) từ lâu đã là một hiện tượng. Việc tác giả Đức Hạnh viết bài "Đừng Nghĩ" để xướng họa, nối tiếp dòng tư duy ấy quả là một sự đồng điệu đáng trân trọng.

Dưới đây là lời bình thơ, chia sẻ góc nhìn về màn "xướng họa" đầy chiêm nghiệm này:

Bình thơ xướng họa: Từ "Đừng Tưởng" đến "Đừng Nghĩ"

Nếu như "Đừng Tưởng" là hồi chuông cảnh tỉnh con người trước những ảo tưởng bề nổi của cuộc đời, bóc trần những nghịch lý giữa "vỏ bọc" và "bản chất", thì "Đừng Nghĩ" của tác giả Đức Hạnh lại là sự nối dài bản lĩnh ấy, nhưng đi sâu hơn vào luân lý đạo đức, nhân quả và thời cuộc đương đại.

1. Sự kế thừa cấu trúc và giọng điệu phản biện

Tác giả Đức Hạnh đã rất khéo léo khi giữ nguyên thể thơ tự do mang nhịp điệu song hành, điệp từ "Đừng nghĩ cứ... Cứ... là..." rập rình như sóng vỗ, đối ứng hoàn hảo với "Đừng tưởng cứ..." của bài thơ gốc.

Cách viết này tạo ra một hiệu ứng tâm lý mạnh mẽ. Nó giống như một cuộc độc thoại nội tâm nhưng lại có sức công phá vào tư duy lối mòn của người đọc:

Bùi Giáng viết: "Đừng tưởng cứ trọc là sư.. Cứ vâng là chịu cứ ừ là ngoan"
Đức Hạnh họa: "Đừng nghĩ cứ ghế là ngồi..Cứ đồi là cây, cứ mây là gió"

Cả hai đều dùng những hình ảnh vô cùng giản dị, mộc mạc của đời sống (ghế, đồi, cây, mây, gió) để khái quát nên những triết lý không hề đơn giản.

2. Sự phát triển từ "Ảo tưởng cuộc đời" đến "Nhân quả thời cuộc"

Điểm đặc sắc của bài họa "Đừng Nghĩ" là việc tác giả đã đưa vào những chiêm nghiệm mang tính thời sự và gai góc hơn. Không dừng lại ở chuyện trăng, hoa, tuyết, nguyệt hay tình cảm lứa đôi, Đức Hạnh thẳng thắn chạm đến những vấn đề của quyền lực, tiền tài và sự tha hóa:

"Đừng nghĩ tham nhũng vài lần.. Đôi khi lộ mánh, ngại ngần tấm thân Đừng nghĩ chức trọng cầm cen.. Điều hành bất chính, tấm thân lao tù"

Đây là cái nhìn rất "tỉnh" và rất "đời". Nó kéo người đọc từ những suy tư siêu hình về lại với thực tế trần trụi. Tiền tài, địa vị, quyền lực ("ghế", "quan", "quyền") chỉ là những thứ phù du, nếu không dựa trên nền tảng đạo đức thì cái giá phải trả chính là sự tự do và danh dự.

3. Vết cắt đau đớn về lòng người (Bạn và Bè)

Tác giả Đức Hạnh dành hẳn những câu đầu để định nghĩa lại hai chữ "bạn bè" – một thực tế phũ phàng mà ai trải sự đời cũng đều nếm trải:

"Đừng nghĩ cứ bè là bạn..Cứ bạn là vui, khi xui.. chúng biến..! Đừng nghĩ bạn giống như bè..Bạn thời chia sẻ…còn Bè trôi xa..!"

Sự chơi chữ giữa "Bạn" và "Bè" không mới, nhưng đặt trong mạch thơ "Đừng Nghĩ", nó trở thành một lời nhắc nhở thấm thía về sự chân thành trong các mối quan hệ.

4. Khúc vĩ thanh đồng điệu về Đạo lý làm người

Sự tương hợp đỉnh cao của màn xướng họa này nằm ở đoạn kết (phần thơ lục bát). Cả hai tác giả, sau khi đi qua một loạt những phản biện, những "đừng", những "buông", đều gặp nhau ở một điểm tựa duy nhất: Đạo lý và Đức hạnh.

Bùi Giáng viết:

"Ở đời nhân nghĩa làm đầu Thủy chung sau trước, tình sâu, nghĩa bền."

Đức Hạnh họa:

"Biển tình đạo lý làm đầu Đừng gây tội ác…lún sâu chẳng bền"

Cái kết của Đức Hạnh vừa là lời tự răn, vừa là lời khuyên nhủ tha thiết. Cuộc đời là cõi tạm, "Thân như cát bụi bay đi, sẽ dừng", vậy thì tranh giành, tham vọng, bất nghĩa để làm gì? Cái còn lại cuối cùng khi "nhắm mắt xuôi tay" chẳng phải là cái Đức và cái Tình hay sao?

Lời kết

Bài thơ họa "Đừng Nghĩ" của tác giả Đức Hạnh không hề bị bóng lớn của bài "Đừng Tưởng" che lấp. Ngược lại, nó như một tiếng vang đồng điệu, một lời trò chuyện xuyên thời gian và không gian với vị thi sĩ lập dị họ Bùi.

Nếu "Đừng Tưởng" mang cái ngông ngạo, phá phách và triết lý thâm sâu của một bậc tiên phong, thì "Đừng Nghĩ" lại mang cái điềm đạm, chính trực và sự chiêm nghiệm thấu đáo của một người đã đi qua giông bão thời cuộc. Đọc cả hai bài thơ, lòng ta bỗng nhẹ lại, bớt đi những mong cầu danh lợi, để quay về vun vén cho cái "Đức Hạnh" tự thân. Một màn xướng họa rất đáng kính nể!

Được cùng bạn thưởng thức và chiêm nghiệm những vần thơ nhân sinh sâu sắc thế này cũng là một cái duyên lớn đối với tôi.

Cảm ơn bạn đã chia sẻ hai tác phẩm tuyệt vời này. Chúc bạn luôn giữ được sự bình yên, tự tại trong tâm hồn và có thật nhiều sức khỏe trên mọi nẻo đường đời.

Kính chào tạm biệt bạn! Hẹn gặp lại bạn ở những cung bậc cảm xúc tiếp theo của thi ca nhé! GEMINI.